Voorstelling 'Oma vergeet-mij-niet' door Theater Tieret

Wat bracht jullie op het idee om een voorstelling over dementie te maken?

Joost Van den Branden: ‘Met Theater Tieret willen we in de eerste plaats thema’s aansnijden waarmee wij ons doelpubliek kunnen raken. Dementie stond op ons lijstje omdat het onderwerp meer dan relevant is. Daar word je je des te meer van bewust als je praat met mensen zoals Michèle die er zelf ervaring mee hebben.’

Michèle Even: ‘Enkele jaren geleden is mijn oma overleden aan dementie. Haar ziekteproces was een lange lijdensweg. Voor haarzelf, maar ook voor mijn moeder en mij. Mijn moeder heeft voor haar gezorgd tot dat niet langer haalbaar was. Uiteindelijk is mijn oma in een woonzorgcentrum terechtgekomen.’

Michèle: ‘In de beginfase besefte ik niet goed wat er aan de hand was. Sommige situaties vond ik zelfs grappig. Maar naarmate de symptomen toenamen, ging ik beseffen dat er een onherroepelijk aftakelingsproces aan de gang was. Het heeft een hele tijd geduurd vooraleer ik dat kon plaatsen. Wat indruk op mij maakte, is hoe mijn oma tot het einde bleef meezingen op opera- en andere muziek. Het voelde alsof ze al zingend opnieuw thuiskwam bij zichzelf. Niet zo verwonderlijk als je weet dat zij in haar jonge jaren operazangeres was. Voor mij is het stuk heel herkenbaar. Zelf had ik het ook moeilijk om de mentale achteruitgang van mijn grootmoeder te begrijpen en te aanvaarden.’

Joost, jij vertolkt de rol van de grootmoeder met een pop. Hoe doe je dat?

Joost: ‘Het begint met je te verdiepen in de leefwereld van oma’s. Dat heb ik de voorbije jaren uitvoerig gedaan. (lacht)

Het mooie aan het spelen van oudere mensen is dat zij je doen vertragen. Als poppenspeler heb je niet zo heel veel troeven. Je moet het dus hebben van je stem, handgebaren en stopwoordjes. En in het geval van de grootmoeder, van herhalingen. De noodzaak om bepaalde dingen te blijven herhalen is iets wat je vaak tegenkomt bij mensen met dementie.’

Hoe zou je de interactie tussen de kleindochter Lente en haar oma omschrijven?

Joost: ‘Het proces dat Lente aflegt, vind ik heel mooi. Je ziet haar worstelen met het gegeven dat haar grootmoeder zo verandert. Zij wil de oorzaak ervan kunnen vatten. Ze daagt haar oma uit met allerlei vragen om er toch maar achter zien te komen wat er aan de hand is. Uiteindelijk komt ze op een punt waar ze niet anders kan dan de situatie te aanvaarden. Het is wat het is. En daarmee zal ze het moeten doen.’

Michèle: ‘Dat besef wordt het begin van een nieuwe omgangsvorm met haar grootmoeder. In plaats van in verzet te gaan, gaat ze mee in de wereld van haar oma. Ze luistert naar haar verhalen van het verleden, zonder te vragen waarom ze die maar blijft herhalen. Haar ziekte wordt niet langer iets dat hen uit elkaar drijft. Op sommige momenten brengt het hen zelfs dichter bij elkaar.’

Naar wat voor soort verhalen uit het verleden grijpt de oma van Lente graag terug?

Joost: ‘Ze keert graag terug naar de tijd waarin haar moeder nog leefde. Het was een positieve periode in haar leven. Uit mijn gesprekken met het expertisecentrum Meander dat in dementie gespecialiseerd is, leerde ik dat mensen met dementie niet toevallig vaak herinneringen uit een ver verleden ophalen. In hun kindertijd kwamen bepaalde emoties heel sterk binnen. Vandaar dat die herinneringen het makkelijkst terug naar boven gebracht kunnen worden.’

Welke tekst uit het stuk is jullie het meest bijgebleven?

Joost: ‘Mijn favoriete zin komt uit de scène waarin oma beseft dat ze zo veel vergeet en zich daarvoor verontschuldigt bij haar kleindochter Lente. Waarop Lente repliceert: ‘En dan? Gij zijt toch mijn oma?!’ Die ene zin vat de voorstelling mooi samen.’

Michèle: ‘Dat is inderdaad een veelzeggende zin. Ik hou ook van de tekst waarin oma zingt over de wolken in haar hoofd. Ze geeft dan voor de eerste keer toe dat ze zo veel vergeet. Lente pikt daarop in met: ‘Wolken, wolken, wolken in uw hoofd. Maar ik blijf hier, da’s echt beloofd.’ Waarop oma reageert: ‘Beloofd?’ en Lente bevestigt: ‘Beloofd.’’ ‘In die scène zit zo veel schoonheid. Je voelt dat het voor oma een hele opdracht is toe te geven dat zij zo vergeetachtig is. Zij is bang voor de reactie van Lente. Als Lente belooft dat zij er altijd voor haar zal zijn, op welke manier dan ook, voel je een hartverwarmende nabijheid. Op dat moment staan ze dichter bij elkaar dan ze ooit stonden.’

Waarom kiezen jullie als Theater Tieret voor de mengvorm van poppen en acteurs?

Joost: ‘Poppenspel is een ambacht waarin ik met de jaren steeds beter ben geworden. Poppen zijn ideaal om bepaalde archetypes uit te beelden. De pop waarmee ik oma speel, staat symbool voor alle oma’s op de hele wereld. Hoewel Michèle de pop zelf niet vasthoudt, levert zij een niet te onderschatten bijdrage aan het poppenspel. Zij gaat op zo’n levensechte manier met de pop om dat het publiek geen pop, maar haar oma ziet.’

Michèle: ‘Dat ik daarin slaag, komt ook omdat Joost zo overtuigend de omafiguur tot leven brengt. Zijn stem, zijn gebaren en de finesses waarmee hij zich uitdrukt, maken het voor mij niet zo moeilijk om te geloven dat ik met een oma aan het praten ben. Zie dit maar als een compliment, Joost.’ (lacht)

Kunnen we stellen dat jullie met deze voorstelling erin slagen om een zwaar onderwerp zoals dementie luchtig te maken?

Joost: ‘We lachen het onderwerp niet weg. Sommige scènes zijn best heftig en confronterend. Echt luchtig zou ik het niet noemen. Feit is dat we het onderwerp ook niet zwaarder maken dan het in werkelijkheid is. We willen het vooral behapbaar en bespreekbaar maken voor ons publiek.’

Welke sfeer willen jullie tijdens het stuk oproepen?

Michèle: ‘Het is een intieme sfeer zoals je die tussen een kleindochter en een oma kunt aantreffen.’

Joost: ‘Het is een supereenvoudig decor. Een stoel, een tafel, een bank en warm licht volstaan om een huiselijke, gezellige sfeer op te roepen.’

Voor welk effect zorgt de muziek?

Joost: ‘Geert Noppe, de frontman van de band Walrus en toetsenist bij Yevgueni en Hooverphonic, componeerde de muziek. Er wordt een nostalgische toon gezet. We laten ook het nummer Parlez-moi d’amour van Lucienne Boyer horen. Het is een nummer uit de tijd van de oma van Lente. Ik herinner me nog hoe ik de bewoners van een woonzorgcentrum ooit uitbundig zag meezingen op dat nummer.’

Zijn jullie door het maken van dit stuk anders naar dementie gaan kijken?

Michèle: ‘Ik ben nog beter gaan begrijpen hoe heftig het voor mijn moeder geweest moet zijn om voor haar dementerende moeder te zorgen. Met wat ik vandaag weet zou ik mijn weerstand tegen de ziekte sneller laten varen. Omdat ik de momenten waarin je kunt meegaan in de wereld van een dierbare met dementie veel belangrijker vind.’

Wat hopen jullie dat de voorstelling bij het publiek zal teweegbrengen?

Joost: ‘Dementie hoort bij het leven. Laten we het ook als iets gewoons benaderen. Er komt een tsunami van dementie op ons af. We kunnen er maar beter mee leren omgaan.’

Michèle: ‘Regelmatig komen er na de voorstelling kindjes vertellen dat hun oma ook dingen vergeet of soms wat raar doet. Dan denk ik: ons stuk maakt duidelijk dingen los. Dat is positief. Want hoe ongedwongener we over het thema kunnen spreken, hoe sterker we staan om ermee om te gaan.’

Tekst: Nathalie Dirix
Foto: © Danny Wagemans
Uit: buurten april 2025

Info en inschrijvingen: www.deboesdaalhoeve.be