Herbestemmingsproces Kerk De Hoek is gestart

Voor de geschiedenis van de Sint-Barbarakerk moeten we terug naar het jaar 1900. Het gehucht De(n) Hoek kreeg een eigen treinstation en groeide zo snel dat de nood ontstond aan een eigen parochie. Tot dan hoorde De Hoek bij de parochie van Sint-Genesius in het centrum van de gemeente. In 1900 werd de parochie Sint-Barbara afgesplitst en kreeg de wijk haar eigen kerk.

Opvallend is dat de kerk geen eigendom werd van de gemeente, maar van de kerkfabriek. De grond waarop gebouwd werd, was namelijk geschonken door een weldoener. Die historische keuze speelt vandaag nog altijd een rol in het debat over de toekomst van het gebouw.

Geen misvieringen meer

Architecturaal is de kerk vrij eenvoudig gehouden. Ze werd ingeplant tussen de huizen langs de Gehuchtstraat, op een klein pleintje dat nog altijd een herkenbaar punt vormt in de wijk. Binnenin biedt de kerk plaats aan ongeveer 120 mensen. Doorheen de jaren kreeg het gebouw verschillende toevoegingen en aanpassingen. Zo kwam er in 1976 een nieuw marmeren altaar en een kruisbeeld.

Hoewel de Sint-Barbarakerk geen beschermd monument is, bevat ze wel verschillende elementen met een sterke lokale betekenis. Zo zijn er glasramen geschonken door de familie Vankeerberghen, dezelfde familie die destijds de grond voor de kerk schonk. Daarnaast zijn er nog het houtsnijwerk van de lokale beeldhouwer Jules Raes en een herdenkingsplaat voor de gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog. Bijzonder is ook het recentere orgel met houten pijpen, gebouwd door Rodenaar Jean-Paul De Greef.

Decennialang vormde de Sint-Barbarakerk het kloppende hart van De Hoek. Maar zoals op zo veel plaatsen veranderde ook hier het religieuze leven sterk. Midden 2012 stopten de eucharistievieringen met een priester. In de plaats kwamen wekelijkse gebedsvieringen, voorbereid en geleid door vrijwilligers uit de parochie. Mark Partous, de voorzitter van de kerkfabriek, herinnert zich die periode nog goed. ‘Dat destijds de misvieringen ophielden, vond ik jammer. Toen de toenmalige pastoor in 2012 zijn laatste dienst hield, was dat ook voor ons een verrassing. Nadien deden de lectoren verder met iedere week een gebedsdienst. Tot ze in 2022 bij meerderheid hebben beslist om daar ook mee te stoppen. Eigenlijk is er nog een pastoor, maar die heeft hier nooit een misviering gehouden.’

Optredens in de kerk

Formeel is de kerk vandaag nog niet ontwijd, waardoor ze in theorie nog gebruikt kan worden voor huwelijken, doopsels en uitvaarten. Al is dat in de praktijk een zeldzaamheid. De huidige pastoor, Jos Houthuys, bevestigt dat. ‘Als pastoor heb ik in de kerk van De Hoek nooit eucharistievieringen gehouden, enkel af en toe een uitvaart. Ik ben pas in laatste instantie toegewezen aan de Sint-Barbarakerk. Liturgische diensten vinden er niet meer plaats. Dat de kerk ontwijd zal worden, is een logische evolutie. Wat er met het gebouw zal gebeuren, is koffiedik kijken. Een verkoop zou een mogelijkheid kunnen zijn. Wij als Kerk geven er geen bestemming meer aan. In zekere zin hebben we kerken genoeg in de buurt.’

De voorbije jaren kreeg het gebouw al een voorlopige nieuwe bestemming. Zo wordt de Sint-Barbarakerk gebruikt als repetitie- en concertlocatie voor klassieke muziek. Vooral door vzw Chromatik, die met steun van de gemeente lokale muzikanten een podium wil geven en jongeren warm wil maken voor klassieke muziek. Sinds kort is er in de kerk een vast podium. Muziekacademie Orfeus liet daarop een Steinway model B vleugelpiano plaatsen waarop leerlingen kunnen oefenen. ‘Enkele keren per jaar zijn er optredens’, zegt de voorzitter van de kerkfabriek. ‘Verenigingen en organisaties mogen zeker contact opnemen als ze interesse hebben.’

Start van een lang proces

Wie naar de buitenkant van de Sint-Barbarakerk kijkt, merkt niet meteen dat het gebouw al meer dan honderd jaar oud is. Toch waren de voorbije jaren verschillende herstellingen nodig. ‘Het gebouw is nog in goede staat’, zegt Partous. ‘We hebben wat problemen gekend met duiven en waterinsijpeling. Maar door de herstelling van het dak en de dakgoten is dat opgelost. De gemeente is daarvoor met middelen over de brug gekomen. Ook de schoorsteen van de verwarmingsketel is recent vernieuwd.’

Burgemeester Pierre Rolin bevestigt dat de financiële steun vandaag beperkt blijft. ‘We geven geld aan de kerkfabriek voor de werking. Maar dat bedrag, dat hoofdzakelijk dient voor het verwarmen van het gebouw, blijft binnen de perken.’

In juni 2026 zijn beleidsmensen van het bisdom en leden van de kerkfabrieken Sint-Barbara en Sint-Genesius een eerste maal samengekomen. Het kerkenbeleidsplan van april 2025 besliste om de kerk Sint-Barbara aan de katholieke eredienst te onttrekken en te herbestemmen. Het proces en de modaliteiten daarvoor zijn tijdens deze vergadering toegelicht. Belangrijk is dat er een samenvoeging van de kerkfabrieken en een herbestemmingsplan is vóór de ontwijding gebeurt.

De grote vraag blijft natuurlijk: wat gebeurt er straks met de Sint-Barbarakerk? Binnen het kerkenbeleidsplan worden verschillende pistes genoemd: verkoop, erfpacht of eventueel gebruik door een andere christelijke gemeenschap. Het bisdom ondersteunt de procedure en waakt er vooral over dat de nieuwe bestemming waardig is en de gevoelens van de gelovigen niet kwetst.

Omgeving in ontwikkeling

De gemeente nam evenmin al een beslissing. ‘We volgen het dossier vanop een afstand’, zegt de burgemeester. ‘Er is nog geen politiek akkoord over de vraag of we als gemeente het gebouw willen overnemen of dat we het eerder laten aan een derde partij. Het is niet onbelangrijk om te weten hoeveel de kerkfabriek ervoor zou vragen. Misschien is er sprake van een symbolische euro, al wil dat niet bij voorbaat zeggen dat we dan zouden overgaan tot de aankoop. Want een nieuwe bestemming aan een kerkgebouw geven kost geld en is sowieso niet eenvoudig.’

De burgemeester wijst er ook op dat de omgeving rond de kerk volop in ontwikkeling is. ‘Op de site zijn we al eigenaar van enkele gronden en sinds kort ook de vroegere parochiezaal. We werken aan een visie voor die zone met onder meer een speelplein, groen en parkeergelegenheid. Het kerkgebouw is op dit moment niet in de visie opgenomen. Mochten we ook de kerk in handen hebben, zouden we controle hebben over het hele gebied. Maar ik wil niet vooruitlopen op de feiten. Het afbreken van het kerkgebouw zou ik persoonlijk jammer vinden. Ik ben nogal nostalgisch van aard. Het is een oud gebouw waar best wat geschiedenis aan hangt, en bij een sloop zou dat verdwijnen.’

Tekst: Jelle Schepers
Foto: © TDW
Uit buurten september 2026